Vì sao trẻ khó ngủ và thức giấc nhiều lần vào ban đêm?

Trẻ khó ngủ là tình trạng khiến nhiều cha mẹ lo lắng, đặc biệt khi con thường xuyên trằn trọc, quấy khóc hoặc thức giấc nhiều lần vào ban đêm. Giấc ngủ không chỉ giúp trẻ phục hồi năng lượng mà còn liên quan chặt chẽ đến tăng trưởng thể chất, phát triển trí não và cảm xúc. Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ nhận biết dấu hiệu, tìm hiểu nguyên nhân và áp dụng các cách cải thiện giấc ngủ an toàn cho trẻ.

Dấu hiệu nhận biết khó ngủ ở trẻ

Trẻ khó ngủ thường có biểu hiện khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn, dễ tỉnh giấc hoặc cần cha mẹ hỗ trợ nhiều lần trong đêm. Tình trạng này có thể xuất hiện ở trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ hoặc trẻ trong độ tuổi đi học, tùy theo giai đoạn phát triển và thói quen sinh hoạt.

Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Trẻ mất nhiều thời gian mới ngủ được, thường trên 30 phút sau khi lên giường.
• Trẻ thức giấc nhiều lần trong đêm và khó ngủ lại.
• Trẻ quấy khóc, cáu gắt hoặc bám cha mẹ trước giờ ngủ.
• Trẻ ngủ ít hơn nhu cầu theo độ tuổi.
• Trẻ ngủ hay giật mình, không sâu giấc khi có tiếng động nhỏ.
• Ban ngày trẻ mệt mỏi, lờ đờ, kém tập trung hoặc dễ cáu gắt.

Theo CDC, nhu cầu ngủ của trẻ thay đổi theo độ tuổi. Trẻ từ 4–12 tháng thường cần khoảng 12–16 giờ ngủ mỗi ngày, trẻ 1–2 tuổi cần 11–14 giờ, trẻ 3–5 tuổi cần 10–13 giờ và trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 giờ. Nếu trẻ ngủ ít hơn đáng kể so với khuyến nghị trong thời gian dài, cha mẹ nên quan sát thêm các dấu hiệu đi kèm.

Trẻ khó ngủ vào ban đêm nguyên nhân do đâu?

Nguyên nhân sinh lý

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tình trạng khó ngủ hoặc thức giấc nhiều lần vào ban đêm thường là hiện tượng sinh lý bình thường. Nguyên nhân là do hệ thần kinh và đồng hồ sinh học của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, khiến trẻ chưa thể phân biệt rõ ngày và đêm.

Ngoài ra, chu kỳ giấc ngủ của trẻ ngắn hơn người lớn. Theo các chuyên gia nhi khoa, một chu kỳ ngủ của trẻ sơ sinh chỉ kéo dài khoảng 50 – 60 phút, trong khi ở người lớn có thể kéo dài 90 – 120 phút. Điều này khiến trẻ dễ thức giấc hơn khi có tác động từ môi trường như tiếng động, ánh sáng hoặc cảm giác đói bụng.

Nguyên nhân bênh lý

Một số bệnh lý có thể khiến trẻ khó ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc thường xuyên quấy khóc về đêm. Các bệnh thường gặp bao gồm:

• Nhiễm khuẩn đường hô hấp như viêm mũi, viêm phế quản, viêm phổi.
• Trào ngược dạ dày thực quản.
• Viêm tai giữa.
• Dị ứng hoặc các bệnh ngoài da gây ngứa ngáy.
• Rối loạn hô hấp khi ngủ.

Ăn quá no hoặc đói trước khi ngủ

Cả việc ăn quá no và để trẻ đói trước giờ ngủ đều có thể khiến trẻ khó ngủ vào ban đêm. Khi đói, trẻ dễ thức giấc để đòi bú hoặc ăn. Ngược lại, khi ăn quá no, trẻ có thể bị đầy bụng, khó tiêu hoặc trào ngược dạ dày, gây cảm giác khó chịu khi nằm ngủ. Vì vậy, cha mẹ nên cho trẻ bú hoặc ăn vừa đủ trước giờ ngủ khoảng 30 – 60 phút, đồng thời hạn chế các thực phẩm khó tiêu hoặc chứa nhiều đường vào buổi tối để giúp trẻ ngủ ngon và sâu giấc hơn.

Không gian ngủ không thoải mái

Nếu phòng ngủ quá nóng, quá lạnh, nhiều tiếng ồn hoặc ánh sáng quá mạnh, trẻ sẽ khó đi vào giấc ngủ và dễ thức giấc giữa đêm. Bên cạnh đó, tã ướt, quần áo bó chật hoặc giường ngủ không sạch sẽ cũng khiến trẻ cảm thấy khó chịu, từ đó ảnh hưởng đến giấc ngủ. Cha mẹ nên duy trì không gian ngủ yên tĩnh, thoáng mát, nhiệt độ phù hợp và hạn chế các thiết bị điện tử phát sáng trong phòng ngủ của trẻ.

Do bé ngủ nhiều vào ban ngày

Ngủ quá nhiều vào ban ngày là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ khó ngủ vào ban đêm. Khi thời lượng ngủ ban ngày vượt quá nhu cầu, trẻ sẽ không còn cảm giác buồn ngủ vào buổi tối và dễ thức giấc nhiều lần trong đêm.

Để khắc phục tình trạng này, cha mẹ nên tập cho trẻ phân biệt ngày và đêm bằng cách tăng cường các hoạt động vui chơi, trò chuyện vào ban ngày, đồng thời hạn chế để trẻ ngủ quá lâu vào chiều tối. Việc duy trì giờ ngủ cố định mỗi ngày cũng giúp trẻ hình thành nhịp sinh học ổn định hơn.

Thiếu chất

Sự thiếu hụt một số vi chất dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của trẻ. Các dưỡng chất thường liên quan đến tình trạng ngủ không ngon giấc gồm vitamin D, sắt, kẽm, magie và canxi.

Trẻ thiếu vi chất có thể xuất hiện các biểu hiện như ngủ không sâu giấc, hay giật mình, đổ mồ hôi trộm, mệt mỏi hoặc chậm tăng trưởng. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự ý bổ sung vi chất khi chưa có chỉ định từ bác sĩ vì việc bổ sung không đúng cách có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.

Trẻ khó ngủ kéo dài có ảnh hưởng gì không?

Tình trạng trẻ khó ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, trí não và cảm xúc của trẻ. Giấc ngủ là thời gian cơ thể tiết hormone tăng trưởng, phục hồi năng lượng và hỗ trợ não bộ xử lý thông tin. Nếu trẻ thường xuyên ngủ không đủ giấc hoặc thức giấc nhiều lần trong đêm, nhiều chức năng quan trọng của cơ thể có thể bị tác động tiêu cực như:

• Ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất: Trẻ ngủ không đủ giấc có thể chậm tăng cân, giảm khả năng miễn dịch và dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn hơn so với những trẻ có giấc ngủ chất lượng.
• Ảnh hưởng đến trí não và khả năng ghi nhớ: Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình học tập và ghi nhớ. Trẻ ngủ không sâu giấc hoặc thiếu ngủ kéo dài có thể gặp khó khăn trong việc tập trung, tiếp thu kiến thức và xử lý thông tin.
• Tác động đến cảm xúc và hành vi của trẻ: Thiếu ngủ khiến trẻ dễ cáu gắt, quấy khóc, khó kiểm soát cảm xúc và có xu hướng phản ứng tiêu cực hơn trong các hoạt động hàng ngày.
• Làm tăng căng thẳng cho cha mẹ: Khi trẻ thường xuyên thức đêm, cha mẹ cũng bị gián đoạn giấc ngủ, dẫn đến mệt mỏi, căng thẳng và ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc trẻ cũng như sinh hoạt gia đình.

5 cách cải thiện tình trạng trẻ khó ngủ về đêm

Cha mẹ có thể cải thiện tình trạng trẻ khó ngủ về đêm bằng cách xây dựng lịch sinh hoạt đều đặn, tạo môi trường ngủ phù hợp và giảm các yếu tố gây kích thích trước giờ ngủ. Những biện pháp này nên được thực hiện kiên trì trong nhiều ngày để trẻ có thời gian thích nghi.

Tập cho trẻ phân biệt ngày và đêm

Ở nhiều trẻ sơ sinh, đồng hồ sinh học vẫn chưa hoàn thiện nên trẻ thường ngủ nhiều vào ban ngày nhưng lại tỉnh táo và thức giấc nhiều lần vào ban đêm. Để cải thiện tình trạng này, cha mẹ nên giúp trẻ sớm nhận biết sự khác biệt giữa ban ngày và ban đêm.

Ban ngày, cha mẹ nên cho trẻ tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, trò chuyện, vui chơi và tương tác nhiều hơn khi trẻ thức. Đồng thời, không nên để trẻ ngủ quá lâu trong mỗi giấc ngày để tránh ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm.

Ngược lại, vào buổi tối, nên giảm ánh sáng trong phòng, hạn chế tiếng ồn và duy trì các hoạt động nhẹ nhàng trước giờ ngủ. Cha mẹ có thể cho trẻ đi ngủ từ khoảng 19 – 20 giờ. Việc duy trì thói quen sinh hoạt đều đặn mỗi ngày sẽ giúp trẻ hình thành nhịp sinh học ổn định, ngủ sâu giấc hơn và giảm tình trạng thức đêm thường xuyên.

Dạy trẻ tự ngủ

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc đặt trẻ xuống giường khi trẻ buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn. Trẻ cần có thời gian làm quen, vì vậy không nên áp dụng quá đột ngột hoặc để trẻ khóc kéo dài mà không được trấn an. Với trẻ nhỏ, việc dạy tự ngủ nên linh hoạt theo độ tuổi, tính khí và tình trạng sức khỏe. Mục tiêu không phải là ép trẻ ngủ một mình ngay lập tức, mà là từng bước giúp trẻ hình thành cảm giác an toàn khi ngủ.

Tạo môi trường ngủ yên tĩnh, thoải mái

Môi trường ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ của trẻ. Phòng ngủ nên yên tĩnh, thông thoáng, hạn chế tiếng ồn đột ngột và không có ánh sáng mạnh chiếu trực tiếp vào mắt trẻ.

Với trẻ sơ sinh, AAP khuyến nghị nên đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng chắc, sử dụng ga vừa khít và không để chăn, gối, thú bông hoặc vật mềm trong khu vực ngủ. Điều này giúp giảm nguy cơ ngạt thở và tạo môi trường ngủ an toàn hơn. Đối với trẻ lớn, cha mẹ nên duy trì không gian ngủ gọn gàng, ít thiết bị điện tử và hạn chế biến giường ngủ thành nơi ăn uống, học tập hoặc xem màn hình.

Điều chỉnh nhiệt độ và ánh sáng phòng ngủ

Nhiệt độ phòng quá nóng hoặc quá lạnh đều có thể khiến trẻ khó ngủ. Trẻ bị nóng thường đổ mồ hôi, trằn trọc, dễ tỉnh giấc. Ngược lại, trẻ bị lạnh có thể co người, ngủ không sâu hoặc thức dậy nhiều lần.

Cha mẹ nên chọn quần áo ngủ thoáng, thấm hút tốt và phù hợp thời tiết. Ánh sáng phòng ngủ nên dịu, tránh đèn quá sáng vào ban đêm. Nếu cần dùng đèn ngủ, nên chọn ánh sáng ấm, cường độ thấp. Vào buổi sáng, việc mở rèm để ánh sáng tự nhiên vào phòng cũng giúp hỗ trợ nhịp sinh học của trẻ, giúp trẻ tỉnh táo ban ngày và dễ buồn ngủ hơn vào buổi tối.

Đảm bảo trẻ được ăn đủ trước khi ngủ

Trẻ đói có thể thức giấc nhiều lần trong đêm, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Cha mẹ cần đảm bảo trẻ được bú hoặc ăn đủ theo nhu cầu trước khi ngủ, nhưng không nên cho trẻ ăn quá no sát giờ đi ngủ vì có thể gây đầy bụng, trào ngược hoặc khó chịu.

Với trẻ lớn, bữa tối nên cân đối, dễ tiêu và không quá nhiều đường. Các loại đồ uống chứa caffeine như trà sữa, nước ngọt có ga hoặc socola nên được hạn chế, đặc biệt vào buổi chiều tối. Nếu trẻ thường xuyên thức dậy vì đói, chậm tăng cân hoặc ăn uống kém, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá chế độ dinh dưỡng và loại trừ các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.

Có thể bạn quan tâm:

Câu hỏi thường gặp

Cho trẻ uống gì để dễ ngủ?

Không có loại đồ uống nào giúp trẻ dễ ngủ tức thì và an toàn cho mọi trường hợp. Thay vào đó, cha mẹ nên đảm bảo trẻ được bú hoặc ăn đủ trước giờ ngủ, đồng thời hạn chế các thực phẩm chứa đường hoặc caffeine vào buổi tối. Nếu trẻ khó ngủ kéo dài, cần tìm nguyên nhân thay vì tự ý sử dụng các sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ.

Trẻ khó ngủ có phải dấu hiệu thiếu vitamin D không?

Có thể, nhưng không phải tất cả trường hợp trẻ khó ngủ đều do thiếu vitamin D. Ngoài thiếu vi chất, tình trạng này còn có thể liên quan đến mọc răng, bệnh lý, môi trường ngủ hoặc thói quen sinh hoạt chưa phù hợp. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá chính xác nguyên nhân.

Có nên bế ru trẻ ngủ khi trẻ khó ngủ không?

Có thể bế ru trẻ trong giai đoạn đầu đời để giúp trẻ cảm thấy an toàn và dễ đi vào giấc ngủ hơn. Tuy nhiên, nếu duy trì trong thời gian dài, trẻ có thể hình thành thói quen phụ thuộc vào việc bế ru và khó tự ngủ khi thức giấc giữa đêm.

Trẻ khó ngủ bao lâu thì cần đưa đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng khó ngủ kéo dài trên 2 tuần hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường như bỏ bú, chậm tăng cân, ngáy to, ngưng thở khi ngủ hoặc quấy khóc kéo dài. Việc thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Bài viết trên Shop Mẹ Cá Mập đã chia sẻ những dấu hiệu, nguyên nhân và cách cải thiện tình trạng trẻ khó ngủ vào ban đêm. Hy vọng cha mẹ có thể quan sát giấc ngủ của con đúng cách, xây dựng môi trường ngủ an toàn và đưa trẻ đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.